JA TIL RE-LANSERING AV TIDSEPOKEN "FØR I TIDA" !

For tida les eg ei bok der handlinga foregår i Iran for om lag førti år sidan. Dei muslimske tradisjonene er mange og lange, og sjølv om eg ikkje er muslim sjølv, er det element i denne boka som tiltalar meg, sett i eit skilsmissestatistisk perspektiv:
delvis arrangerte ekteskap.

Ikkje sånn å forstå, altså, at eg er tilhengar av å gifte vekk små menneske mot deira vilje, nei, nei, nei, for all del. Men no er det jo slik at vi gifter oss i hytt og vær, på nytt og på nytt, og det er liksom…greitt? Er det ikkje på tide å revurdere saker og ting litt? Når eg møter folk på tjue som skal gifte seg, må eg nesten bite meg i leppa for å ikkje spørje “og kva veit du om livet din snått?”

Eg går inn for ein re-lansering av den gamle skikken med friarar i mørkret. Slik som før i tida. Det var tider det. Etter nokre veker med stille kommunikasjon langs vegane i skumringa kunne friaren banke på heime hjå jenta og be om å få snakke med far hennar. Eg er rimeleg viss på at både mitt og ditt liv kunne sett annleis ut i dag dersom vi hadde hatt slike tradisjoner. Dei gamle er og blir eldst, veit du.

I mitt eige liv, ser eg no i ettertid, hadde dette blitt ein killer. Dersom det i heile tatt hadde vore friarar, då, som hadde våga seg til husars. (Dette er noko usikkert, men vi kan jo late som om det var slik…) Far min hadde stirra vedkommande iskaldt inn i kvitaugo, og stilt fylgjande spørsmål:

1 Kven er du, kva driv du med og kva driv far din med?
2 Har du kystskipperskulen?
3 Kor mange bokstavar har du i bilsertifikatet?
4 Kor langt til høgre for midten ligg du, politisk?
5 Er du fagorganisert?
6 Har du hengarfeste på bilen din?
7 Kva er årsløna pr. i dag, og er det utsikt til betring?
8 Trur du på Jesus?
9 Har du gjeld, og viss ja, kor mykje, og kva har du brukt pengane til?
10 Avgjerande spørsmål: Balar du med aksjer?

Mor mi skulle, som seg hør og bør, ha heldt seg i bakgrunnen og overvaka det heile. Eg skulle ikkje ha vore der i heile tatt, trur eg. Kva visste vel eg om livet? Det er slett ikkje sikkert det hadde vore godt nok, i denne situasjonen, at vedkommande friar svara rett på spørsmåla. Det kan faktisk godt hende at far min avslo frieriet på mine vegne fordi han, etter nærare research, hadde funne ut at bestefaren og eine onkelen til fyren var idiotar. Dersom derimot alt hadde stemt, og far min var i ferd med å fatte eit positivt vedtak, er det framleis ikkje sikkert at ekteskapet hadde blitt godkjent. Det er der eg ser for meg at mor mi, med vetorett og dobbeltstemme, hadde kome inn i biletet. Ho kunne til dømes seie “han er for mørk i håret, så eg stemmer nei”.
Mor mi likar ikkje menn med altfor mørkt hår. Dei minnar ho om degosar. Frå utlandet og sånn.

I vår røyndom må vi stille disse spørsmåla sjølv, som far vår eingong stilte. Det seier seg sjølv at noko av pondusen forsvinn….

HÆ?

Favorittsyster mi er noko yngre enn meg. Ho er faktisk så mykje yngre at dersom vi hadde budd i India så hadde eg vore mor hennar.

No er favorittsyster mi og eg nesten naboar. Eg innbiller meg at det er svært kjekt for både ho og familien hennar at vi bur såpass nære at eg kan besøkje dei kvar dag, for å sjå korleis det står til med den kognitive utviklinga til borna (eg tenkjer meg at eg er favoritt-tanta deira).

Sjølv om eg er noko eldre enn denne systera har eg liksom følt at vi er rimeleg på nett (eg har, sjølvsagt, tileigna meg litt meir visdom grunna alder, som eg raust deler ut i hytt og vær, særleg til syster mi), og i løpet av dei siste dagane har syster mi vore på besøk heile to gongar. På eige initiativ. I gårkveld sende ho meg ein sms der ho inviterte seg sjølv på te! Jippi, tenkte eg. Eg er så ung og kul til sinns at syster mi vil vere saman med meg på sjølvaste laurdagskvelden! Kanskje ho vert inspirert av tankane mine (dei unge, men samstundes kloke og gjennomtenkte), har eg tenkt. Kanskje ho kjenner at ho ynskjer å gå meir tur saman med meg, i kupert terreng, for å kome opp på mitt spreke og ungdomslege nivå?

I dag har eg diverre vakna. Noko seier meg at det er grunn for å mistenkje favorittsyster mi for å drive ein form for fordekt eldreomsorg. Ein slags besøksventeneste innad i familien.
Då eg delte mine bekymringar for at eg sveitta så mykje om natta for tida (type må vri nattkjolen og sånn), såg syster mi på meg og sa (ho er sjukepleiar, av typen "brukar sjeldan ikkje-faglege uttrykk") "det er ikkje meno-pausen som nærmar seg, då?"
What? Kva slags spørsmål er det å slengje i fjeset til den unge (relativt, iallefall) syster si, som alle kan sjå er midt i blomstringsesongen? (kan ikkje alle sjå det?). Eg som trudde vi var på nett og alt.

Litt seinare, etter å ha diskutert ting som er viktige for yrkesaktive kvinner, slike som forventar effektivitet (eg hadde nesten gløymt meno-pause-utsagnet), tenkte eg at eg ville ta meg ein sigarett, enda eg sjølvsagt veit at det hadde vore best å slutte.
Syster mi, som forøvrig jobbar på kolsavdelinga på sjukehuset, avslutta kvelden med fylgjande utsagn, som har gått på repeat i hovudet mitt resten av helga, både i og utanfor søvn, heime og på arbeid:
"Altså, ikkje for å ta motet frå deg, men lungene dine har antageleg no tatt såpass skade at det nok ikkje...jaja, du reduserer jo noko risiko dersom du sluttar no...men altså..."

Gamal, segneferdig og nikotinavhengig... Eg har jo innsett at syster mi drikk te hjå meg av veldedige grunnar, ho tykkjer synd på meg for at eg, i hennar augo, er einsam og aldrande, men var ho i tillegg eit slags Guds talerøyr denne helga? I tilfelle ho var det, så sluttar eg med nikotinen. I dag. No. Det får vere grenser for toskeskap.


PS: Angåande den sveittinga om natta... når eg tenkjer meg om er det ikkje så gale heller då...

Spinalonga

For om lag ein månad sidan las eg Victoria Hislop si bestseljande bok “Øya”, som handlar om den lille øya Spinalonga utanfor Elounda på Kreta. Spinalonga var leprakoloni frå 1903 til 1957, og hundrevis av spedalske frå heile Kreta og Hellas vart forviste hit for å leve i isolasjon frå resten av samfunnet. Historia er gripande og interessant, og i dag tok vi båt frå Elounda og ut til denne vesle øya.




Spinalonga har nok ei mykje eldre og breiare historie enn nett dette med at ho var leprakoloni, men for meg var det nettopp denne lepraepoken som var interessant då eg gjekk i land på øya. Vi kom same vegen som dei spedalske i si tid kom, og gjekk gjennom den same velkjente tunnelen, der ingen, utenom dei som allerede befann seg på innsida, visste kva som venta. Dei fleste spedalske gjekk gjennom denne tunellen ein gong, og kom aldri ut att.
Inne på øya hadde dei gater med butikkar og bakeri og alt som var vanlig. Dei hadde sjukehus og kyrkje, og fekk til og med kino. I 1957 var lepraforskinga kome så langt at dei kunne friskmelde dei siste som var på Spinalonga, og kolonien vart fråflytta. Eg legg til for ordens skuld at det faktisk var ein nordmann (Hansen) som identifiserte leprabasillen, og spelte ei viktig rolle i arbeidet med å finne ein kur.

Spinalonga er i dag delvis rekonstruert, men mest står ho i ruinar.

Kong Minos og dei...

Dei siste dagane har min ven Tone (som faktisk melde seg friviljug til å dra på ferie med meg), og meg sjølv, freista å lese oss kraftig opp på historia om Kong Minos og dei. I dag tidlig drog vi avgarde i leigt bil, forresten ein Hyundai Atos, med svimlande få motorkrefter, og trudde vi hadde ein laaaang køyretur framfor oss. Ein time (!) seinare var vi den tredje bilen som parkerte på sjølvaste Knossos, palasset til Kong Minos, eit gigantisk byggverk som vart groven fram or oska, så og seie, tidlig på 1900-talet.

Historia om palasset på Knossos er så omfattende at du lyt beint setje deg inn i ho på eigahand.

(Fotodokumentasjon på at underteikna faktisk har vore på Knossos.)

(Mitt utmerka reisefylgje og hyggelege ven, Tone, og Hyundai Atos.)

Atten kilometers fottur....

Klokka 05.40 i dag stilte reisefylgjet mitt Tone og meg friske og opplagde for å ta bussen opp til Omalòs, for derifrå å ta turen ned Samaria-kløfta, forøvrig Europas lengste gjel. Underteikna hadde for anledninga skor med demparar både her og der. Denne fotturen vert betrakta som noko ein absolutt ikkje bør gå glipp av når ein fyrst er på Kreta, og det er ein av dei mest populære utfluktene som er her.

Vi stilte difor førebudde, med sekkane fulle av bananer, hattar, vassflasker, migreneforebyggjande tablettar og brødskiver.
Turen tok om lag seks timar, i bratt og ulendt terreng og ekstrem varme. Naturen var dramatisk og flott. Vi gjekk mellom fjellvegger der det på det smalaste berre var 3 meter som skilte dei to klippeveggene som reiste seg rett opp til 300 meters høgde.
Etter å ha tilbakelagt dei atten kilometrane som turen faktisk er, var det grunn til å setje demparane i skoa mine i eit heller kritisk lys. Det er i skrivende stund noko usikkert om eg nokongong vert i stand til å gå normalt att. Reisefylgjet mitt Tone, som trass i at ho går på Grimsfjellet kvar søndag, inntok horisontalen med det same ho kom inn døra, og kan nok ikkje kontaktast før i morgon.

Det er likevel rimeleg å anta at alle syntes det hadde vore ein fin tur…..

IKKJE SÅ TÅSSE DITTA....

Eg er for ein gongs skuld på ferie. Eitt av dei viktigste kriteria for kvar eg skulle dra, var sjølvsagt at eg ynskte meg ein stad der røyndom og myter går hand i hand.
Difor befinn eg meg no på Kreta, den mest mangfoldige øya i heile det greske arkipelaget, “guden” Zeus øy, han som liksom vart fødd i ei grotte på Kreta og som seinere vart leiaren for alle “gudene”, og som var den som fordelte makta.
Kreta er med andre ord ikkje berre solsenger og strender. Øya har ei svært interessant historie, og ein trur at dei fyrste innbuarane kom frå Lilleasia eller Nord-Afrika og busette seg her for 7000 år sidan. Øya har vore erobra mange gongar av både dorarar, romarar, bysantinarar, arabarar og venezianarar. Tyrkarane tok over Kreta p 1600-talet, og øya vart ikkje fri før i 1898, etter ein rimeleg lang fridomskamp.
Som ein sikkert skjønar, er eg overtydd om at livet er for kort til å fyllast med fest og moro, difor har eg dratt hit nesten heilt åleine. Som støttespelar har imidlertid min hyggelige ven Tone valgt å feriere saman med meg. Vi har inngått ei slags stilltiende pakt om at begge stort sett held kjeft og konsentrerer seg om sin medbrakte litteratur. Til no har det fungert svært bra. For eigen del er dette ein klår fordel, sidan eg driv og famlar meg gjennom “Historien om Edgar Sawtelle” av David Wroblewski. Mykje prat i den boka, kan ein seie.
Førebels har eg stort sett meditert til lyden av bølgeskvulp, medan eg har freista å forstå kva som foregår inne i hovudet på denne Edgar Sawtelle, og eg har faktisk bada heile tre gongar! Svært mange rundt meg snakkar norsk, men sidan eg faktisk er på ferie seier eg ikke eitt ord. Den einaste eg har snakka med i dag er mannen som har ansvaret for solsengene. Det kostar 7 euro å ligge på ei solseng. Han gjekk rundt i ei T-skjorte som reklamerte for Nordlandsbryggeriet. Eg spurte kvar han hadde fått T-skjorta si frå. “Frå Lillehammer”, svara han, og la til at han hadde tenkt seg oppover til Lillehammerdistriktet snart, for han hadde eit ynskje om å sjå snø og sånn, og det at folk faktisk måtte sitje inne i bilane sine for å halde varmen. “Good plan” sa eg.

RØYNDA ER ATTENDE FRÅ LUNSJPAUSE...

For to år sidan logga røyndomsforskaren av og tok lunsjpause. Den skulle vare i over to år.
Det har vore to år med iherdig og djuptgåande studiar av røyndomen, og ein kan rekne med at dette vil kome både den eine og den andre til gode.

No er eg innom som snarast og børstar støv av bloggen og bloggferdighetane, som sjølvsagt er blitt noko diffuse sidan sist. Eg trur ålmenta kan gle seg. (Faktisk trur eg ho allerede gjer det.)

Som talsmann for røyndomen erklærer eg altså Røynda for gjenoppliva, det får no faktisk pinadø vere grenser for dvale.

Er du tilkopla...?

Las eit interessant stykke her om dagen. Refleksjonar frå ein kar som hadde vore innom ein ganske fin restaurant. Ved eit av borda sat ein mann og ei kvinne. Fin mat på tallerkane. Vin i glasa. Kvinna sat og såg på mannen sin. Sikkert med eit, i utgongspunktet, kjærleg blikk. Han sat - og las tekstmeldingar på mobiltelefonen.

Mannen som kom inn reflekterte over synet, slik sikkert både du og eg har gjort opptil fleire gongar. Tankar om at aldri før har menneskeslekta vore så ”på nett”, som no. Moglegheitane er uendelege. Tilgjengelegheten er grenselaus, om ein ikkje set grensene sjølv, vel og merke. Kvart einaste familiemedlem har si eiga, private, verd, eit privatliv som ligg inni ein mobiltelefon, ein laptop, ein mailboks.

Små, små born har eigne mobiltelefonar som dei fekk til fireårsdagen – av mormor!
(” …det er så greit å vite kvar dei er, og sånn…”) Dei små, små borna sender tekstmeldingar til vener og familie som ser om lag slik ut: ywzhrfmf.
Oldemor har òg fått mobil. Av mormor. (”…det er så greit å vite kvar ho er, og sånn…”)
Ho er godt sikra, oldemor. Ho byrjar å bli dekorativ. Rundt halsen har ho eit perlekjede, ein tryggleiksalarm og ein mobiltelefon. Ho sender òg ut slike meldingar: ywzhrfmf,
- heilt til nokon ser galskapen og sender henne på mobilkurs for tilårskomne. Sikkert mormor, det også. Mormor har nemleg roen på mobilbruk, ho er trass alt ikkje seksti år enno. Etter å ha kome gjennom ein del nybyrjarvanskar, som til dømes den gongen ho sende melding ut til heile adresseboka si og inviterte til søndagsmiddag, må ein kunne seie at mormor har hatt rimeleg store framsteg innan mobilbruk.

Aldri før i historia har menneska vore meir i kontakt med kvarandre enn no. Og aldri før har vi vore lengre frå kvarandre. Verda har aldri vore så lita som no. Vi reiser rundt i verda, til fjerne landsbyar i Tibet og slikt for å gjere oss kjende med framande kulturar. Vi overgår kvarandre med spanande reiseskildringar og digitale bilete frå turar til indre Mongolia og andre stader som ingen vi kjenner har vore enno.

Vi sender MMS til venene våre med bilete frå fotturar over ukjende fjellandskap i Asia, fordi vi veit at venene er på vidda og plukkar tyttebær.
Ektefeller har eigne adskilte SMS-liv, og krydrar det kjedelege tilværet dei kom i skade for å velje for elleve år sidan med å sende erotiske tekstmeldingar til nokon på jobben. Alle veit at det ikkje er lov å lese andre sine meldingar. Nokon gjer det likevel, når mistankane til luguber aktivitet vert store nok. Då bryt helvete laus.

Vi kjenner folk frå heile verda men vi kjenner ikkje naboen. Vi veit nesten ikkje kva kona hans heiter, eingong. Det er berre så vidt vi er på nikk. Det einaste vi faktisk veit om naboen er kor mykje skatt han betalar. Det har vi sjekka på nettet.

Mannen i restauranten er eit godt døme på vegen utviklinga har gått. Ei utvikling som bevegar seg i rasande fart, og som syner kor tilkobla og tilgjengelege vi er.

Aldri før har vi vore meir i kontakt med kvarandre.
Aldri før har avstanden vore større.